Versleuteld – Juni 2015

Wie HoortMijnTranen

Fauziya Kassindja werd in Togo geboren, een smalle strook land in West-Afrika. Ze had het geluk dat ze heel lieve en vooruitstrevende ouders had, die hun vijf dochters en twee zoons een zorgeloze jeugd en een goede opleiding meegaven. In dit polygame land had vader maar één vrouw en ze lieten hun dochters, tegen de landelijke gewoonte in, niet besnijden. Maar toe Fauziya nog op de middelbare school zat, stierf haar vader plotseling en álles veranderde. Zijn familie stuurde Fauziya’s moeder weg, nam alle bezittingen van haar vader in beslag en Fauziya werd uitgehuwelijkt als vierde vrouw van een man van 45 – en ze was zelf pas 17! Bovendien zou de drie dagen na de bruiloft besneden worden.

Geholpen door haar oudste zuster wist Fauziya over de grens naar Ghana te ontvluchten. Daar hielp iemand haar om naar Duitsland te vliegen en uiteindelijk kwam ze in de Verenigde Staten aan, omdat weer iemand anders gezegd had dat je daar asiel kon aanvragen. Wist zij veel, ze kende maar een beetje Engels, had geen idee wat vluchteling zijn inhield. In Wie hoort mijn tranen (KASS) heeft Fauziya achteraf zelf beschreven wat er allemaal met haar gebeurd is in de bijna twee jaar die het nam om als een vrije jonge vrouw de gevangenis te kunnen verlaten waar ze bij aankomst meteen in weggestopt was. Ze vertelt het verhaal van de mensonterende behandeling die haar ten deel viel (en vele andere mede-slachtoffers ook), en hoe uiteindelijk een team van advocaten zich er voor spande om haar vrij te krijgen. Men vond in die tijd – 1996 – vrouwenbesnijdenis helemaal niet zo erg in Amerika, maar door de test case van Fauziya zijn de wetten daar nu veranderd. Stap voor stap kun je lezen hoe zo’n jong meisje het beleefde om in zo’n andere cultuur en verschrikkelijke omgeving terecht te zijn gekomen, hoe haar Moslim geloof haar op de been hield en ze dagelijks bleef bidden om kracht, de vriendschappen die ze sloot met medevluchtelingen, de wreedheden van het gros van de bewakers en het absolute gebrek aan interesse bij de ambtenaren en rechters die belast zijn met de toelatingsprocessen. Haar advocate schreef mee aan het boek, een aangrijpend document over een aspect van de samenleving waar ik me nog nooit in verdiept had.

 Versleuteld

Versleuteld (NOLE) begint als een puzzel. Je krijgt als lezer een paar losse stukjes voor je neergelegd en je begrijpt niet hoe daar een plaatje uit kan komen. Even goed opletten ook wie de verschillende figuren zijn, het is best een beetje verwarrend, want de actie springt nogal eens van het ene front naar het andere. Maar gaandeweg komt er tekening in – en spanning!

Joshua’s oma woont in een bejaardenhuis en krijgt daar bezoek van twee onbekende mannen. Ze is daarna behoorlijk in de war en bang. Joshua heeft nooit geweten wie zijn grootvader was en door wat oma nu zegt begint hij zich dat des te meer af te vragen. Het blijkt dat er meer mensen zijn die naar opa op zoek zijn en ze zijn niet allemaal even vriendelijk.

Intussen komt er een agent van de Amerikaanse CIA naar Nederland en Douglas Schermerhorn wordt aangewezen om hem te helpen bij een onderzoek. Maar zodra hij vorderingen maakt wordt hij van de zaak afgenomen en op non-actief gezet. Nu wil Douglas natuurlijk júist weten waar dat allemaal over ging. En zo cirkelen er uiteindelijk vier partijen om elkaar heen en wordt het je als lezer gaandeweg duidelijk dat het gaat om een bandopname van een afgeluisterd gesprek uit de 2e W.O., dat voor de regering van de Verenigde Staten een massa problemen zou kunnen opleveren. Schrijver Donald Nolet heeft het allemaal slim in elkaar gezet en het blijft spannend tot het eind toe.

 VerstilldeStemmen

Heel veel dingen zijn na de 2e W.O. verzwegen gebleven, de overlevenden praatten er niet over tegen hun familie en hun getraumatiseerde gedrag werd daardoor nooit begrepen door de omgeving. Dit gold wel heel speciaal voor de mensen die de Japanse kamptijd overleefd hebben en de Bersiaptijd daarna. Ook in de familie van Inez Hollander was dat zo en ze had er nooit zo over nagedacht. Maar door een onschuldige vraag van haar zoontje werd Inez opeens geconfronteerd met het feit dat ze practisch niets van het verleden van haar uitgebreide familie van vaders kant wist. Ze ging op zoek, las ontzettend veel boeken over het koloniale verleden van Indië, stuurde emails aan familieleden en begon langzamerhand te begrijpen dat er ooit iets heel ergs was gebeurd. Inez is docente Nederlands aan de Universiteit van Californië in Berkeley, dus ze pakte het heel vakkundig aan. Verstilde stemmen en verzwegen levens (959.8022 HOL) is niet zomaar een boek met wat overgeleverde familieverhalen, alles is uitgebreid gecontroleerd. Het is een beknopte geschiedenis geworden van de koloniale tijd in Indië, natuurlijk ook van hoe het de familie Francken daar verging op hun plantage in Oost-Java, en dan van de oorlog, de internering en de tijd daarna. Eindelijk is het geheim blootgelegd – dat in 2000 voor het eerst beschreven werd – van het bloedbad in Surabaia, de gebeurtenis die zo’n ingrijpende invloed had op die hele familie. Een afsluiting dus en eindelijk erkenning voor het verdriet dat zoveel mensen daar is aangedaan. Een heel interessant boek, waar ik zo ontzettend veel in herkende van het leven daar, al speelde mijn zorgeloze kindertijd in Batavia en Surabaia zich pas na de oorlog af, zonder iets van die voorgaande traumas te weten, want daar werd aan jonge kinderen niets van verteld. Het geeft je wel een heel andere kijk op de straten en gebouwen van je jeugd. En net als Peter Schumachers boek Ogenblikken van genezing (Boekenplank juli 1999 – https://boekenplanken.wordpress.com/1999/07 ) gaf het invulling aan de politieke achtergrond van mijn tienerjaren.

 Kinderkroniek

De ellende van de oorlog, het is terwijl ik dit volgende boek lees precies 70 jaar geleden dat daar een einde aan kwam. In 2013 kwam Kinderkroniek 1940 – 1945 (940.702 LUI) uit, het boek dat Guus Luijters schreef om de Jodenkinderen die vermoord werden aan de vergetelheid te onttrekken. Een boek waarvan je in eerste instantie denkt: nou, daar zit ik eigenlijk niet op te wachten. Maar die kinderen hebben echt bestáán, een aantal hebben de oorlog overleefd en hebben later hun ervarringen opgeschreven of tijdens interviews verteld – zoals Jules Schelvis laatst op tv – maar het gros van ze werd door de Duitsers vermoord. Dat is gedocumenteerd, van elk van ze is de geboorte- en sterfdatum bekend en er is informatie over ze achtergebleven, soms zelfs een briefje of een dagboekje. Guus Luijters schrijft er wel een begeleidende tekst bij, maar eigenlijk laat hij in het hele boek de kinderen zelf aan het woord in hun optimisme of hun wanhoop, hun niet-begrijpen, hun verdriet om ouders of zusjes en broertjes die weggerukt zijn, de honger, de kou en vooral de angst. Je zou stukken willen overslaan, want ‘nou weet ik het zo langzamerhand wel’, maar je kunt het niet over je hart verkrijgen, ze hebben er recht op dat je ze allemaal aanhoort, tot de laatste toe. En dan zegt dat ene kleine meisje: ‘En zo jammer hè. Dat nu alles wat je in je leven geleerd hebt voor niets is geweest.’ Wat een hel en wat nodig is het dat we dat niet vergeten, dat we zorgen dat zoiets nooit weer zal gebeuren.

Advertenties

Tags: , , ,

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s